آسینتوباکتر مقاوم به دارو
تیر
آسینتوباکتر؛ قاتل خاموش بخش مراقبتهای ویژه
در راهروهای استریل بیمارستانها و در حساسترین سنگر درمان یعنی بخش ICU، تهدیدی میکروسکوپی و بیرحم در کمین است: «آسینتوباکتر» (Acinetobacter). این باسیل گرممنفی، فراتر از یک باکتری ساده، امروزه به یکی از هولناکترین بحرانهای بهداشت و درمان جهان تبدیل شده است؛ کابوسی که مستقیماً با سختترین عفونتهای بیمارستانی گره خورده است.
اما چه چیز این باکتری را تا این حد مهارناپذیر و ترسناک میکند؟ پاسخ در زره دفاعی آن نهفته است. آسینتوباکتر با سرعتی باورنکردنی در حال توسعه مقاومت خود در برابر قویترین آنتیبیوتیکهاست. شیوع روزافزون و همهگیری جهانی این باکتری، مدیون گروهی از سویههای مقاوم به چند دارو (MDR) با ژنوتیپهای خاص و محدود است که مثل یک شبکه هوشمند، سدهای درمانی را یکی پس از دیگری میشکنند.
شبیخون به ریهها و خون؛ جولانگاه آسینتوباکتر در بدن انسان
بیمارانی که در بخش مراقبتهای ویژه (ICU) با کمک دستگاههای ونتیلاتور نفس میکشند، بیدفاعترین اهداف این باکتری هستند. ونتیلاسیون مکانیکی، بستری ایدهآل برای کلونیزاسیون و تجمع آسینتوباکتر در مجاری هوایی بیمار فراهم میکند؛ اتفاقی تلخ که معمولاً به عفونت ریوی شدید یا همان پنومونی (ذاتالریه) وابسته به ونتیلاتور ختم میشود.
آمارها تکاندهندهاند: میزان مرگومیر ناشی از این پنومونی بیمارستانی بین ۴۰ تا ۷۰ درصد گزارش شده است؛ هرچند به دلیل شرایط وخیم بیماران بستری، هنوز مرز دقیق مرگهای ناشی از خود باکتری با بیماریهای زمینهای کاملاً مشخص نیست. ماجرا به ریهها ختم نمیشود؛ نفوذ این باکتری سرسخت به جریان خون بیماران ICU، عفونتهای خونی (سپتیسمی) مهلکی را رقم میزند که درمان آنها به یک جنگ فرسایشی و پیچیده برای کادر درمان تبدیل خواهد شد.
آسینتوباکتر چیست؟
گاهی در بخش های تحتانی سیستم تنفسی، عفونت ایجاد میشود. این عفونت، به عروق راه یافته و فرد دچار عفونتهای خونی میشود. به دلیل اینکه این باکتری سویه های مقاوم به دارو از خود بروز میدهد، لذا پروسه درمان بسیار پیچیده خواهد بود و این موضوع سبب تحمیل هزینه های زیادی بر سیستم بهداشت و درمان میشود. در تایوان، هزینه درمان آسینتوباکتر مقاوم به دارو، ۳۷۵۸ دلار بیشتر از اسینتوباکتر غیر مقاوم است. علاوه بر این، به طور میانگین حدود ۱۳ روز به دوران بستری بیمار افزوده میگردد. درصد مرگ و میر توسط عفونت خونی ناشی از آسینتوباکتر بومانی، حدود ۲۸ تا ۴۳ درصد تخمین زده شده است.
همچنین، بیماری هایی از قبیل زخم و عفونت های مجاری ادراری، یکی از دلایل آلودگی توسط این باکتری میباشد. یکی از اصلی ترین دلایل عفونت در زخم های ناشی از سوختگی نیز اسینتوباکتر ها می باشند. زیرا این باکتری مقاومت دارویی بالایی دارد و آنتی باکتری ها نفوذ کمی بر این باکتری دارند. لذا درمان این نوع زخم ها برای پزشکان بسیار چالش برانگیز است. با این حال، طبق تحقیقات انجام شده، نقش آسینتوباکترها بر زخم های ناشی از سوختگی دست کم گرفته شده است و عفونت های ناشی از اسینتوباکتر در این بیماران درصد بالایی دارد. علاوه بر بروز پیامدهای جدی، هیچ آماری از مرگ و میر بیمارانی که دچار عفونت اسینتوباکتریایی ناشی از سوختگی شدهاند، در دسترس نیست.
اسینتوباکتر ها با اتصال به سلولهای میزبان، کلونیزه و تکثیر میشوند. این در صورتی رخ میدهد که آسینتوباکترها بتوانند در برابر آنتی بیوتیک های سلول های پوست و شرایط دشوار سلولهای میزبان مقاومت کنند. رشد این باسیل های گرم منفی بر روی وسایل و تجهیزات پزشکی نظیر کاتترها و لوله های ونتیلاتور های تنفسی، موجب تشکیل بیوفیلم ها می شود که موجب ایجاد عفونتهای خونی و کیست های ریوی می شود.
اپیدمیولوژی(همه گیری های ناشی از اسینتوباکتر)
در سال ۱۹۶۵ برای اولین بار در آلمان، در بررسی باکتریایی نمونههای خون، نوعی عفونت به نام Anitratus که از نوع آسینتوباکتر ها میباشد مشاهده شد. تا اواخر دهه ۷۰ بسیاری از کشورها نمونه هایی از عفونتهای بیمارستانی ناشی از اسینتوباکتر ها را گزارش کردند. تا آن زمان این باکتری ها به عنوان نوعی میکروارگانیسم عفونی بیمارستانی تلقی میشدند که به راحتی قابل کنترل بود. این باکتری ها به راحتی توسط بتالاکتام ها قابل درمان بود. در آن زمان این آنتی بیوتیک ها، یکی از اصلیترین درمانهای اسینتوباکتر ها بودند. امروزه با مقاوم شدن این باکتری در برابر آنتی بیوتیک ها دیگر بتالاکتام ها، سولفونامیدها و آمینوگلیکوزیدها، پاسخگوی مناسبی برای درمان اسینتوباکتر ها نیستند.
بدین ترتیب، در کمتر از دو دهه اسینتوباکتر ها تبدیل به یکی از پاتوژن های مقاوم و یکی از اصلی ترین عفونتهای بیمارستانی شدند. مکانیسم مقاومتی این باکتری روزبهروز تکامل بیشتری یافته و تبدیل به چالش بزرگی برای کادر درمان شد. در دهه هشتاد، آزمایشات زیادی در رابطه با همه گیری اسینتوباکتر و میزان مقاومت آن صورت گرفت. یافته ها موجب ارائه راهکارها و استراتژی های بهتر بهداشتی از جمله شستشو و ضدعفونی جهت پیشگیری از انتقال عفونت در محیطهای بیمارستانی شد.
در سال ۱۹۹۰ سویه های عفونی اسینتوباکترها از پاتوژنیسیته پایینتری برخوردار بودند. اما طبق گزارشاتی که از سال ۱۹۹۰ به بعد منتشر شد، سویه های مقاوم به دارو با پاتوژنیسیته بالا پدید آمد که تهدیدی جدی برای بهداشت عمومی بودند. همچنین، در سال ۱۹۸۶ اسینتوباکتر های بومانی شناسایی شدند. در سالهای بعد مشخص شد که باکتری های بیمارستانی همگی به نوعی از اسینتوباکتر ها ناشی می شوند و به علت سویه های آسینتوباکتر بومانی ایجاد می شوند.
میزان شیوع اسینتوباکتر با مقاومت چند دارویی در ایران
کشف آنتی بیوتیک ها، نقطه عطفی در تاریخ پزشکی مدرن بود. کشف پنی سیلین و به دنبال آن سولفونامیدها و آمینوگلیکوزیدها، دانشمندان را بر آن داشت تا گمان کنند داروی جادویی برای از بین بردن بیماری های عفونی پیدا شده است. با این حال متاسفانه، ماجرا آنطور که تصور می شد ادامه پیدا نکرد. فلمینگ در سخنرانی خود در نوبل اظهار داشت که در آینده، آنتی بیوتیک ها به آسانی در دسترس همگان قرار خواهند گرفت و این موضوع، ممکن است نقش مثبت آنتی بیوتیک ها را در معرض خطر مقاوم شدن باکتری ها قرار دهند که می تواند منجر به جهش اسینتوباکترها شود.
بنابراین، مطالعات متعددی با هدف تعیین میزان شیوع و الگوی مقاومت آنتی بیوتیکی سویههای مختلف آسینتوباکتر ها صورت گرفت و در سال ۱۳۸۶ تحقیقاتی توسط جناب آقای قربانعلی زادگان و همکاران در بیمارستان بقیه الله در تهران صورت گرفت که نشان میداد در حالت کلی، درصد همه گیری عفونت های بیمارستانی که دارای مقاومت چندگانه هستند، ۱.۳ درصد میباشد؛ که بیشترین میزان آن مربوط به بخش ICU بیمارستان میباشد. از ۲۷۸ ایزوله جدا شده با مقاومت دارویی، ۳۵ مورد شامل اسینتوباکتر ها بودند که حدود ۱۲.۶ درصد میباشد. همچنین ۵۰ مورد از آنها جزو باکتریهای پنومونی بودند که این میزان حدودا 53.8 درصد و در زخم های ناشی از سوختگی، برابر با ۱۹.۳ درصد میباشد.
در پژوهشی که توسط جناب آقای مصطفوی زاده و همکاران در سال ۱۳۹۲ صورت گرفت، بیشترین مقاومت اسینتوباکتر ها نسبت به آمپی سیلین سلیاک با فراوانی ۲۱.۱ درصد و آمیکاسین با فراوانی ۱۳.۱ درصد بود. علاوه بر این میزان مقاومت این باکتری ها به آنتی بیوتیکهای سیپروفلوکساسین، سفوتاکسیم، سفتریاکسون و مروپنم، به ترتیب ۵.۴ – ۰.۸- ۳.۴ و ۱.۷ درصد بود و تمامی نمونه ها نسبت به سفازولین، سفپیم، تازوسین، سفتازیدیم، جنتامایسین، نیتروفورانتوئین و کوتریموکسازول حساس بودند.
راههای انتقال اسینتوباکتر در محیط بیمارستانی
اسینتوباکتر راه انتقال این باکتری از طریق تماسی میباشد. انتقال تماسی به دو بخش تقسیم میشود:
- انتقال تماسی مستقیم
- انتقال تماسی غیر مستقیم
انتقال تماسی مستقیم وقتی رخ میدهد که این باکتری از فرد آلوده بدون واسطه و یا شیء واسط، به فرد دیگر منتقل شود. در بیمارستان نیز طریقه انتقال این باکتری از راه پوست میباشد. همچنین، آسینتوباکتر از طریق مایعات بدن، ابزارآلات پزشکی و محیط آلوده نیز قابل انتقال است. اگرچه این باکتری به طور قطع از طریق فرد آلوده به افراد دیگر قابل انتقال است، اما آمار نشان میدهد که بیشترین میزان انتقال این باکتری از طریق تماس کارکنان بیمارستان میباشد.
نحوه پیشگیری از عفونتهای اسینتوباکتر
بهداشت دست: رعایت بهداشت دست، همیشه کلیدی ترین رکن را در رعایت بهداشت و جلوگیری از انتقال انواع بیماری و عفونت دارد. لذا کارکنان بیمارستانها باید شناخت بالایی در رابطه با بهداشت دست و دستورالعملهای مربوطه داشته باشند.
ارکان اصلی برنامه بهداشت دست
- بهداشت دست باید در تمام پرسنل بیمارستان پیاده سازی شود.
- باید روشهای بهداشت دست به ملاقات کنندگان بیمارستان آموزش داده شود تا هنگام ورود و خروج از بیمارستان، نکات لازم را انجام دهند و همچنین می توانند از مواد ضدعفونی کننده مانند ضدعفونیکننده دست کامل خود استفاده کنند.
- در صورتی که کارکنان در تماس با خون و مایعات بدن و هر گونه ترشحات باشند، موظفند از دستکش استفاده نمایند.
- بعد از انجام مراقبت های درمانی و ترک بیمار، دستکش های خود را تعویض کرده و نکات لازم در رابطه با بهداشت دست را رعایت نمایند.
محلول ضدعفونی دست
فروش ویژه
محلول ضدعفونی دست
محلول ضدعفونی دست
محلول ضدعفونی دست
بهداشت محیط
آلودگیهای محیطی، نقشی اساسی در انتقال آسینتوباکتر ها دارند. لذا، نظافت محیط و ابزار آلات پزشکی تاثیر بسزایی در کاهش انتقال این باکتریها خواهد داشت. آموزش صحیح پرسنل برای ایجاد بهداشت محیط از قبیل استفاده از مواد ضدعفونی کننده و پاک کننده تایید شده و رعایت کامل پروتکل های معتبر پاکسازی، نقش قابل توجهی در کنترل شیوع این باکتری ها دارد. مدت زمان تماس مایع ضدعفونی کننده باید طبق دستورالعمل شرکت سازنده آن رعایت شود. تمامی پرسنل درمان و خدمات بیمارستان باید با نحوه ضدعفونی ابزار پزشکی آشنا باشند. اگر برای نظافت بیمارستان از تنظیف استفاده می شود، لازم است برای پاکسازی هر بخش، از دستمال جداگانه ای استفاده شود.
اسکوپ ها
ضدعفونی کف
محلول ضدعفونی کننده سطوح
ضدعفونی کف
محلول ضدعفونی دستگاه دیالیز
ضدعفونی کننده ها
ملاحظات آزمایشگاهی
تاکنون بیش از ۲۵ گونه از اسینتوباکتر ها شناسایی شده است. با این حال، تشخیص و تفکیک انواع آن اندکی دشوار است و تنها تعداد محدودی از آنها به صورت مجزا شناسایی و نامگذاری شده اند. از مهمترین گونههای این باکتری ها که در انسان بیشترین همهگیری را دارد، اسینتوباکتر بومانی میباشد؛ که یکی از اصلی ترین عفونت های بیمارستانی است. این باکتری طی جهش های صورت گرفته به شکل باسیلوس گرم منفی و یا گرم متغیر تبدیل شده است. این باکتری ها به راحتی در دمای ۲۰ الی ۳۰ درجه رشد می کنند و تکثیر می یابند.
جمع آوری نمونه هنگامی که همهگیری باکتری صورت میگیرد. در اینجا استفاده از سیفتی باکس برای دفع ایمن وسایل آلوده به باکتری کارآیی دارد. بیمارانی که احتمال خطر مبتلا شدن و کلونیزاسیون باکتری را دارند، مورد آزمایش و غربالگری قرار می گیرند.
طبق آزمایشات انجام شده، غربالگری صورت گرفته جهت تشخیص گونههای آسینتوباکتر، دارای حساسیت کمی بوده و قدرت تشخیص پایینی دارد. حتی زمانی که از قسمتهای مختلف بدن نمونهبرداری گردد، این مشکل به چشم می خورد و در حال حاضر توصیه به خصوصی در رابطه با انجام بهترین نوع غربالگری جهت تشخیص گونههای مختلف آسینتوباکتر ها وجود ندارد.
احتیاطات تماسی
در حال حاضر، بیماری که آلوده به اسینتوباکتر مقاوم به آنتی بیوتیک ها میباشد، در بخش مجزایی بستری میشود. در صورتی که این امکان وجود نداشته باشد، تمامی بیماران آلوده به آسینتوباکتر در بخش مجزا بستری میشوند تا سایر بیماران در خطر آلوده شدن توسط این باکتری قرار نگیرند. این بیماران نباید دچار زخم های پوستی، تضعیف سیستم ایمنی و یا نیازمند استفاده از ابزار پزشکی تهاجمی شوند و بدیهی است که در بیمارستان، باید تمامی نکات مربوط به احتیاطات تماسی رعایت شود.
ملاحظات
- در هنگامی که بیماران آلوده به باکتری اتاق را ترک میکنند، انتقال بیمار کلونیزه و یا آلوده به اسینتوباکتر که دارای ترشحات هستند و یا بی اختیاری ادرار یا مدفوع دارند به خارج از اتاق، فقط در موارد کاملا ضروری صورت می گیرد.
- در صورت خروج بیمار آلوده به این باکتری از اتاق، باید تمامی احتیاطات تماسی با وی رعایت شود.
- باید به بیمار کمک شود تا بتواند به درستی تمامی مراحل بهداشت دست را انجام دهد.
- باید روپوش بیمار کاملا تمیز باشد.
- برای بیماران آلوده به اسینتوباکتر که دارای بی اختیاری هستند، باید آلودگی ادرار و مدفوع مورد آزمایش قرار گیرد.
- پس از انجام مراحل مراقبت از بیمار، تمامی وسایل یکبار مصرف مورد استفاده دور ریخته شود و بهداشت دست قبل از انتقال بیمار به اتاق انجام گیرد.
عفونت های آسینتوباکتر چگونه درمان می شوند؟
همانطور که اشاره شد، عفونت های اسینتوباکتر، معمولا با آنتی بیوتیک ها درمان می شوند. ابتدا نمونه خون فرد آلوده به باکتری مورد آزمایش قرار می گیرد، سپس، یک آنتی بیوتیک را بر اساس فعالیت آنتی بیوتیکی و عوامل دیگر مانند عوارض جانبی احتمالی یا تداخل با سایر داروها انتخاب می کنند.
متاسفانه، بسیاری از میکروب های آسینتوباکتر در برابر بسیاری از آنتی بیوتیک ها از جمله کارباپنم ها مقاوم هستند، که درمان آنها را با آنتی بیوتیک های موجود دشوار می کند.
علائم و نشانه های عفونت اسینتوباکتر چیست؟
از علائم عفونت آسینتوباکتر میتوان به موارد زیر اشاره نمود:
- تب
- زخم های قرمز، متورم و دردناک پوست
- ایجاد تاول یا نارنجی شدن ناحیه ای از پوست
- سرفه، درد قفسه سینه یا مشکل در تنفس
- احساس سوزش هنگام ادرار کردن
- خواب آلودگی، سردرد یا سفتی گردن
چگونه عفونت اسینتوباکتر تشخیص داده می شود؟
ارائه دهندگان خدمات درمانی شما را معاینه خواهند کرد. آنها ممکن است از یک یا چند آزمایش زیر برای کسب اطلاعات بیشتر در مورد عفونت شما استفاده کنند:
- کشت: نمونه ای از خون، ادرار یا بافت بدن شما به آزمایشگاه ارسال می شود. ممکن است کشت نشان دهد کدام میکروب باعث عفونت شما می شود.
- اسکن قفسه سینه: اسکن قفسه سینه، تصویری از ریه ها و قلب شما است. پزشک ممکن است از اشعه ایکس برای یافتن علائم پنومونی یا سایر عفونت ها استفاده کند.
- سوراخ کمری: ارائه دهندگان مراقبت های بهداشتی، نمونه ای از مایع را از اطراف نخاع با استفاده از سوزن جمع آوری می کنند. نمونه مایع، جهت انجام آزمایش به آزمایشگاه انتقال داده می شود. این آزمایش ممکن است برای بررسی عفونت ناشی از اسینتوباکتر، خونریزی در اطراف نخاع و سایر مشکلات انجام شود. درمان شما بستگی به محل عفونت در بدن شما دارد.
- داروهای آنتی بیوتیکی: داروهای آنتی بیوتیکی (میکروب کش) برای درمان عفونت شما استفاده می شود. پزشک ممکن است بیش از یک داروی آنتی بیوتیک به شما بدهد تا همزمان مصرف شود. او همچنین ممکن است نیاز به تغییر داروی شما در طول زمان داشته باشد.
- داروهای ضد درد: ممکن است برای از بین بردن یا کاهش درد به دارو نیاز داشته باشید. نحوه مصرف داروهای خود را بیاموزید. اینکه چه دارویی و چه مقدار باید مصرف کنید بسیار مهم است.
- قبل از مصرف دارو منتظر علائم و درد شدید نباشید و دارو را در زمان معین استفاده کنید. اگر درد شما کاهش نیافت، به پزشک خود اطلاع دهید. داروهای ضد درد می توانند شما را دچار سرگیجه یا خواب آلودگی کنند. هنگام برخاستن از رختخواب یا در صورت نیاز، از اطرافیان کمک بگیرید.
- داروهای ضد تب: این دارو برای کاهش تب تجویز می شود.
چه زمانی باید به دنبال مراقبت فوری باشیم؟
در صورتی که هر یک از علائم زیر را در خود مشاهده کردید با اورژانس تماس بگیرید:
- درد ناگهانی یا جدید قفسه سینه یا ضربان سریع قلب
- ایجاد مشکل ناگهانی در تنفس
- تیره شدن رنگ لب ها و ناخن ها
- خواب آلودگی، سرگیجه شدید و کاهش هوشیاری
- کرخ شدن برخی از اندامهای بدن از جمله پاها
ملاحظات بالینی در کنترل همه گیری های اسینتوباکتر
موارد زیر، نکاتی در خصوص استراتژیهای مداخله ای میباشد که به منظور کنترل شیوع آسینتوباکتر صورت میگیرد.
ارتباطات
هنگام جابجایی بیمار به داخل بخش یا سایر بخش های بیمارستان و حتی هنگام ترخیص بیمار، تمامی گزارشات تحقیق در رابطه با بیماری صورت گیرند. واحد انتقال باید تمامی اطلاعات لازم را به بخشی که بیمار به آن منتقل میشود گزارش دهد تا هنگام انتقال، تمامی نکات بهداشتی لازم صورت گیرد.
آموزش
آموزش موضوعات مختص به آسینتوباکتر به پرستاران و سایر کارکنان بیمارستان، بخش مهمی از فرایندهای کنترلی به شمار میآید. علاوه بر این، اهمیت بهداشت دست، استفاده صحیح از وسایل مراقبت فردی، توضیح خصوصیات اسینتوباکتر و نحوه انتقال آن، پاکسازی و ضدعفونی محیط، آموزش های کتبی و شفاهی به همراهان بیمار، ملاقات کنندگان و خانواده بیمار ارائه گردد.
شناسایی منابع عفونت و حذف آنها
این مورد در کنترل شیوع آسینتوباکتر ها نقش کلیدی دارد. در تحقیقات صورت گرفته مشخص شده است که شیوع بیماری از طریق ونتیلاتور و سایر تجهیزات بیوفیلم از طریق تعویض فیلتر ها و ضدعفونی ابزار آلات، قابل کنترل میباشد. گزارش های زیادی در رابطه با وجود بیوفیلم ها در تجهیزات تخصصی تنفسی و غیر تنفسی از جمله سینک روشویی، فیلتر کولر ها و دستگیره درها منتشر شده است. بنابراین، برای کاهش شیوع عفونت از نوع آسینتوباکتر ها باید منابع آلوده به خوبی شناسایی شده و ضدعفونی گردد.
اطلاعات بیشتر در سایت: https://www.chromagar.com/product/chromagar-acinetobacter/
متداول در مورد آسینتوباکتر
آسینتوباکتر نوعی باکتری گرم منفی است که میتواند باعث عفونتهای بیمارستانی شود.
چون در برابر بسیاری از آنتیبیوتیکها مقاوم است و درمان آن دشوار میشود.
معمولاً در محیطهای بیمارستانی و بر روی سطوح، تجهیزات پزشکی یا پوست بیماران.
بیماران بستری در ICU، افرادی با سیستم ایمنی ضعیف و کسانی که دستگاه تنفس یا کاتتر دارند.
بله، اما درمان آن سخت است و نیاز به آنتیبیوتیکهای خاص یا ترکیبی دارد.
با رعایت بهداشت دست، ضدعفونی سطوح و رعایت اصول کنترل عفونت در بیمارستان.
